Chứng khoán phái sinh là hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào một tài sản cơ sở như chỉ số chứng khoán hay trái phiếu chính phủ. Ở Việt Nam, gần như toàn bộ giao dịch phái sinh là hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (thường gọi VN30F) trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX): bạn ký quỹ tối thiểu 17% giá trị hợp đồng, được mua khi kỳ vọng tăng hoặc bán khi kỳ vọng giảm, và lãi hoặc lỗ 100.000 đồng cho mỗi điểm chỉ số. Bài này đi qua thông số hợp đồng, giờ giao dịch, số tiền cần có, toàn bộ phí và thuế, kèm bảng phí phái sinh của 20 công ty chứng khoán (CTCK) cập nhật tháng 10/2026.

Chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, xác nhận quyền và nghĩa vụ của các bên về việc thanh toán tiền hoặc chuyển giao một lượng tài sản cơ sở theo mức giá đã định, vào một thời điểm trong tương lai. Đây là định nghĩa tại khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019. Luật gọi tên ba dạng hợp đồng: quyền chọn, tương lai và kỳ hạn. Tài sản cơ sở có thể là chứng khoán, chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ.

Nói gọn: bạn không sở hữu cổ phiếu nào, chỉ nắm một hợp đồng có giá chạy theo tài sản cơ sở, và lãi lỗ đến từ chênh lệch giá lúc mở và lúc đóng.

Tính đến tháng 10/2026, HNX niêm yết hai dòng sản phẩm phái sinh: hợp đồng tương lai (HĐTL) chỉ số cổ phiếu và HĐTL trái phiếu chính phủ. Thanh khoản chênh lệch rất lớn:

Sản phẩmTài sản cơ sởThanh khoản gần đây
HĐTL chỉ số VN30Chỉ số VN30 (30 cổ phiếu lớn trên HOSE)Bình quân 232.696 hợp đồng/phiên trong 9 tháng đầu 2026
HĐTL chỉ số VN100Chỉ số VN100259 hợp đồng/phiên trong tháng 9/2026
HĐTL trái phiếu chính phủ 5 năm và 10 nămTrái phiếu chính phủKhông có giao dịch trong tháng 3/2026

HĐTL VN100 mới ra mắt ngày 10/10/2025. Vì vậy khi người Việt nói “chơi phái sinh”, gần như luôn là giao dịch HĐTL VN30.

Phái sinh khác cổ phiếu ở đâu

Tiêu chíCổ phiếuHĐTL chỉ số VN30
Bạn sở hữu gìCổ phần của doanh nghiệpMột hợp đồng, không có cổ phần
Tiền cần bỏ raToàn bộ giá trị (hoặc vay margin)Ký quỹ tối thiểu 17% giá trị hợp đồng
Kiếm lời khi giá giảmKhông, phải có cổ phiếu mới đặt bán đượcCó, bằng vị thế bán
Mua bán trong ngàyPhải chờ cổ phiếu về tài khoản mới bán đượcĐược mở và đóng vị thế ngay trong phiên
Thời hạnKhông cóĐáo hạn vào thứ Năm thứ ba của tháng đáo hạn
Ghi nhận lãi lỗKhi bánTính theo giá thanh toán cuối mỗi ngày

Phân vân giữa vay margin cổ phiếu và ký quỹ phái sinh để dùng đòn bẩy? Bài margin hay phái sinh so sánh đòn bẩy, chi phí và ngưỡng call của hai cách.

Hợp đồng tương lai VN30 hoạt động thế nào?

Hợp đồng tương lai VN30 là thỏa thuận mua hoặc bán chỉ số VN30 ở mức giá chốt hôm nay, thanh toán bằng tiền vào ngày đáo hạn, với giá trị 100.000 đồng cho mỗi điểm chỉ số. Bạn không phải giữ đến ngày đáo hạn: có thể đóng vị thế bất kỳ lúc nào trong giờ giao dịch, kể cả ngay trong phiên vừa mở.

Ví dụ: sáng 22/10/2026, VN30F1M giao dịch quanh 1.893,5 điểm theo Vietstock. Bạn mua 1 hợp đồng ở 1.900 điểm, giá lên 1.915 điểm thì đóng: lãi 15 × 100.000 = 1.500.000 đồng trước phí và thuế. Nếu giá xuống 1.885 điểm và bạn đóng, khoản lỗ cũng là 1.500.000 đồng.

Thông số hợp đồng tương lai chỉ số VN30

Điều khoảnQuy định của HNX
Hệ số nhân100.000 đồng
Bước giá0,1 điểm (tương đương 10.000 đồng mỗi hợp đồng)
Biên độ dao động±7% so với giá tham chiếu
Mức ký quỹTheo quy định của VSDC (17% từ 16/10/2026)

Giá tham chiếu là giá thanh toán cuối ngày của phiên liền trước. Ở quanh 1.900 điểm, biên độ ±7% tương đương khoảng 133 điểm, tức 13,3 triệu đồng mỗi hợp đồng trong một phiên.

VN30F1M là gì?

VN30F1M là tên gọi chung của hợp đồng tương lai VN30 đáo hạn gần nhất; VN30F2M là hợp đồng tháng kế tiếp, còn VN30F1Q và VN30F2Q là hai hợp đồng tháng cuối quý. Bốn hợp đồng đang lưu hành và cách đọc mã 9 ký tự có ở bài hợp đồng tương lai VN30; ngày đáo hạn từng tháng xem lịch đáo hạn phái sinh.

Thanh khoản dồn gần hết vào VN30F1M. Đến 11h29 ngày 22/10/2026, VN30F1M khớp 88.928 hợp đồng, trong khi VN30F2M khớp 122, VN30F1Q 55 và VN30F2Q chỉ 5 hợp đồng. Khi VN30F1M đáo hạn, tên gọi này chuyển sang hợp đồng tháng kế tiếp.

Giờ giao dịch phái sinh

Thị trường phái sinh mở cửa sớm hơn thị trường cổ phiếu 15 phút và đóng cửa cùng giờ. Lịch phiên áp dụng từ thứ Hai đến thứ Sáu, trừ ngày nghỉ lễ:

PhiênThời gianLệnh được dùngGhi chú
Đặt lệnh trước giờTrước 8h45ATO, LOĐược hủy, không được sửa lệnh
Khớp lệnh định kỳ mở cửa (ATO)8h45–9h00ATO, LOKhông được hủy, sửa lệnh
Khớp lệnh liên tục sáng9h00–11h30LO, MOK, MAK, MTL
Nghỉ trưa11h30–13h00
Khớp lệnh liên tục chiều13h00–14h30LO, MOK, MAK, MTL
Khớp lệnh định kỳ đóng cửa (ATC)14h30–14h45ATC, LOKhông được hủy, sửa lệnh

Theo FAQ của DNSE về hệ thống KRX, khung giờ phái sinh không đổi sau ngày 05/05/2025. Điểm mới là lệnh MTL (lệnh thị trường) chưa khớp hết sẽ chuyển thành lệnh LO ở giá khớp gần nhất cộng 1 bước giá (lệnh mua) hoặc trừ 1 bước giá (lệnh bán).

Giờ giao dịch có thể thay đổi trong tương lai. Ngày 06/10/2026, UBCKNN cho biết đang nghiên cứu giao dịch xuyên trưa và nới biên độ dao động giá, nhưng chưa có lộ trình hay ngày áp dụng cụ thể.

Ký quỹ phái sinh bao nhiêu?

Tính đến tháng 10/2026, bạn phải ký quỹ tối thiểu 17% giá trị hợp đồng, tức khoảng 32,3 triệu đồng cho 1 hợp đồng VN30F ở mức 1.900 điểm; thực tế nên có khoảng 40,4 triệu đồng để tỷ lệ sử dụng ký quỹ không vượt 80%. Tỷ lệ 17% do VSDC công bố cho tất cả hợp đồng VN30 và VN100 đang lưu hành, hiệu lực từ 16/10/2026. VSDC nâng mức tối thiểu từ 13% lên 17% từ ngày 15/12/2022 với sự đồng ý của UBCKNN, và thông báo mới nhất vẫn giữ 17%. CTCK phải áp tỷ lệ ký quỹ cho nhà đầu tư không thấp hơn mức VSDC, và được phép yêu cầu cao hơn.

Ký quỹ ban đầu (IM) bằng giá trị hợp đồng nhân tỷ lệ ký quỹ. CTCK còn theo dõi tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ, tức mức ký quỹ yêu cầu chia cho tiền ký quỹ bạn đang có. Theo quy định của VPBankS, ngưỡng 80% là an toàn, 90% là phải bổ sung, 100% là bị xử lý. Vì vậy tiền nộp nên ít nhất bằng IM chia cho 80%. Ví dụ với VN30F ở 1.900 điểm:

KhoảnCách tínhKết quả
Giá trị 1 hợp đồng1.900 × 100.000190.000.000 đồng
Ký quỹ ban đầu tối thiểu190 triệu × 17%32.300.000 đồng
Tiền nộp để tỷ lệ sử dụng ký quỹ ở mức 80%32,3 triệu ÷ 80%40.375.000 đồng
Lãi hoặc lỗ mỗi điểm1 × 100.000100.000 đồng

Bạn có thể nhập giá và số hợp đồng vào công cụ tính ký quỹ phái sinh để ra con số theo thời điểm bạn giao dịch.

Hai điểm người mới hay bỏ sót:

  1. Lãi lỗ được thanh toán hằng ngày. Cuối mỗi phiên, vị thế được tính theo giá thanh toán cuối ngày do VSDC xác định. Khoản lỗ trong ngày cộng vào mức ký quỹ yêu cầu, nên tỷ lệ sử dụng ký quỹ tăng nhanh khi giá đi ngược.
  2. Tiền ký quỹ không rút ngay được sau khi đóng vị thế qua đêm. Theo FAQ của DNSE, với vị thế giữ qua đêm rồi mới đóng, VSDC phong tỏa tiền ký quỹ và bạn chỉ rút được sau T+1. DNSE từng có dịch vụ ứng cọc để rút ngay trong ngày nhưng đã phải dừng theo Quyết định 461/QĐ-XPHC ngày 17/08/2026 của Thanh tra Chứng khoán Nhà nước, nên đừng tính trước chuyện rút sớm.

Lãi lỗ, vị thế mua bán và đòn bẩy

Lãi lỗ tính thế nào

Với vị thế mua, lãi lỗ bằng (giá đóng − giá mở) × 100.000 đồng × số hợp đồng; với vị thế bán thì lấy (giá mở − giá đóng).

  • Mua 2 hợp đồng ở 1.900 điểm, đóng ở 1.912,5 điểm: lãi 12,5 × 100.000 × 2 = 2.500.000 đồng.
  • Bán 1 hợp đồng ở 1.900 điểm, giá tăng lên 1.930 điểm rồi bạn đóng: lỗ 30 × 100.000 = 3.000.000 đồng.

Các con số trên chưa trừ phí và thuế (xem phần dưới).

Vị thế mua và vị thế bán

Mua HĐTL là mở vị thế mua (long), có lãi khi giá tăng. Bán HĐTL khi chưa có vị thế là mở vị thế bán (short), có lãi khi giá giảm. Đóng vị thế bằng lệnh ngược chiều cùng số hợp đồng; vị thế còn mở đến ngày đáo hạn tự đóng ở giá thanh toán cuối cùng.

Vị thế bán còn dùng để phòng vệ: người đang nắm danh mục cổ phiếu có thể bán HĐTL để bù một phần khoản lỗ khi thị trường giảm. Hiệu quả phòng vệ phụ thuộc vào mức độ danh mục đi cùng chỉ số VN30.

Đòn bẩy thực tế

Với ký quỹ 17% của VSDC (áp cho vị thế giữ qua đêm), đòn bẩy là 190 ÷ 32,3 ≈ 5,9 lần; vị thế trong ngày theo mức ký quỹ riêng của từng CTCK. Nếu nộp 40,4 triệu cho mỗi hợp đồng như ví dụ trên, đòn bẩy còn khoảng 4,7 lần. Hệ quả trên số tiền ký quỹ tối thiểu 32,3 triệu đồng:

VN30F biến độngSố điểm (ở 1.900)Lãi hoặc lỗ mỗi hợp đồngSo với ký quỹ 32,3 triệu
1%19 điểm1.900.000 đồng5,9%
3%57 điểm5.700.000 đồng17,6%
7% (biên độ một phiên)133 điểm13.300.000 đồng41,2%

Chỉ số đi ngược 1% đã lấy mất gần 6% tiền ký quỹ. Đó là lý do phái sinh lãi nhanh và lỗ cũng nhanh.

Phí và thuế phái sinh gồm những gì?

Mỗi lần mở hoặc đóng 1 hợp đồng VN30F, bạn trả phí CTCK (từ 0 đến 5.000 đồng tùy nơi), phí giao dịch của Sở 2.700 đồng, phí bù trừ VSDC 2.550 đồng và thuế thu nhập cá nhân khoảng 16.150 đồng ở mức giá 1.900 điểm. Ngoài ra còn phí quản lý tài sản ký quỹ tính theo tháng.

KhoảnMức thuCăn cứ
Phí giao dịch của CTCK0–5.000 đồng/hợp đồng mỗi lượtBiểu phí từng CTCK (bảng bên dưới)
Phí giao dịch trả Sở2.700 đồng/hợp đồngThông tư 83/2024/TT-BTC
Phí bù trừ trả VSDC2.550 đồng/hợp đồng khớp lệnhThông tư 83/2024/TT-BTC; áp dụng theo cách thu mới từ khi vận hành hệ thống KRX (05/05/2025)
Phí quản lý tài sản ký quỹ0,0024% giá trị lũy kế số dư ký quỹ/tháng, tối thiểu 100.000 đồng, tối đa 1.600.000 đồng/tài khoản/thángThông tư 83/2024/TT-BTC
Thuế thu nhập cá nhân0,1% × (giá × 100.000 × số hợp đồng × 17%) ÷ 2, cho mỗi lần khớpThông tư 87/2026/TT-BTC, hiệu lực 01/07/2026
Phí đáo hạn (một số CTCK)Ví dụ Mirae Asset 1.000 đồng, KBSV 4.000 đồng, BSC 5.000 đồngBiểu phí CTCK
Phí nộp, rút ký quỹTùy CTCK và ngân hàng, ví dụ Mirae Asset thu hộ ngân hàng 11.000 đồng/giao dịch, HSC miễn phíBiểu phí CTCK

Phí qua đêm không còn. Trước ngày 05/05/2025, VSDC thu phí quản lý vị thế 2.550 đồng/hợp đồng/ngày cho vị thế giữ qua đêm. Từ khi hệ thống KRX vận hành, khoản này được thay bằng phí bù trừ 2.550 đồng cho mỗi hợp đồng khớp lệnh, như biểu phí VPS áp dụng từ 05/05/2025 và FAQ của DNSE đều ghi rõ.

Phí quản lý tài sản ký quỹ chỉ tính trên những ngày có số dư ký quỹ. Ví dụ để 200 triệu đồng trong tài khoản ký quỹ suốt 30 ngày: 0,0024% × (200 triệu × 30) = 144.000 đồng. Nếu số dư nhỏ, bạn trả mức tối thiểu 100.000 đồng.

Thuế tính trên cả lệnh lỗ. Thuế không dựa vào lợi nhuận mà dựa vào giá chuyển nhượng của từng lần mở và đóng vị thế. Ở 1.900 điểm: 1.900 × 100.000 × 1 × 17% ÷ 2 × 0,1% = 16.150 đồng mỗi lượt.

Chi phí cho một lần mở rồi đóng 1 hợp đồng ở khoảng 1.900 điểm:

Phí CTCK mỗi lượtTổng chi phí khứ hồiQuy ra điểm
0 đồng42.800 đồng0,43 điểm
1.000 đồng44.800 đồng0,45 điểm
2.000 đồng46.800 đồng0,47 điểm
5.000 đồng52.800 đồng0,53 điểm

Thuế chiếm 32.300 đồng trong mỗi lần khứ hồi, nhiều hơn mọi loại phí cộng lại. Chênh lệch giữa CTCK miễn phí và CTCK thu 5.000 đồng là 10.000 đồng (0,1 điểm) mỗi khứ hồi: nhỏ với người giao dịch vài lần mỗi tuần, nhưng thành tiền triệu mỗi tháng với người lướt hàng chục lượt mỗi ngày.

Bảng phí phái sinh các công ty chứng khoán

Phí CTCK thu cho mỗi hợp đồng VN30F mỗi lượt (mở hoặc đóng). Mọi CTCK đều cộng thêm phí Sở 2.700 đồng, phí bù trừ VSDC 2.550 đồng, thuế và phí quản lý tài sản ký quỹ.

CTCKPhí CTCK mỗi hợp đồngGhi chú, hiệu lực
TCBS0 đồngChương trình Zero Fee từ 01/01/2023, TCBS ghi không giới hạn thời gian
FPTS0 đồng
VNDirect0 đồng (gói DTA); 2.000 đồng (gói DBA)Gói DBA có thể thỏa thuận; đọc qua bản lưu 05/2026
Kafi500 đồng (tự giao dịch); 1.000 đồng (có tư vấn)
DNSE1.000 đồng (dưới 100 HĐ/ngày); 800 đồng (100 đến dưới 1.000); 500 đồng (1.000 đến dưới 1.500); 300 đồng (từ 1.500)Từ 01/05/2026
Mirae Asset1.000 đồngTừ 03/08/2026; phí đáo hạn 1.000 đồng; có chương trình miễn phí giao dịch cho tài khoản phái sinh mở mới từ 01/09 đến 31/12/2026 (điều kiện theo thể lệ)
HSCTừ 1.000 đồngBiểu phí ghi hiệu lực 17/03/2020
SHSTừ tháng thứ 7: 1.500 đồng (đến 100 HĐ/ngày), 1.000 đồng từ HĐ thứ 100Miễn phí 3 tháng đầu sau khi mở tài khoản phái sinh; tháng 4–6 miễn 50 HĐ đầu mỗi ngày
VPS2.000 đồng (dưới 200 HĐ/ngày); 1.000 đồng (từ 200 HĐ/ngày)Từ 05/05/2025
SSI2.000 đồng (dưới 100 HĐ/ngày); 1.500 đồng (100–300); 500 đồng (trên 300)Kênh online tự giao dịch; qua nhân viên là 3.000/2.000/1.000 đồng
Pinetree2.000 đồng (dưới 200 HĐ/ngày); 1.000 đồng (từ 200)Khách mới miễn phí 3 tháng đầu; biểu phí 05/09/2025
BSC3.000 đồng (đến 50 HĐ/ngày); 2.000 đồng (51–100); 1.000 đồng (101–1.000); 500 đồng (trên 1.000)Phí đáo hạn 5.000 đồng/HĐ
Yuanta3.000 đồng (HĐ thứ 1–49 trong ngày); 2.000 đồng từ HĐ thứ 50Từ 22/12/2025
ACBS3.000 đồngTừ 01/08/2025
MBS3.000 đồng
VCBS4.000 đồng (dưới 100 HĐ/ngày); 3.000 đồng (từ 100)Từ 01/10/2025
KBSV4.000 đồngThu cả khi mở, đóng và khi đáo hạn (biểu phí ghi “4.000 đồng/Giao dịch Mở/Đóng vị thế”, chưa rõ tính theo hợp đồng hay theo lệnh); biểu phí từ 22/07/2026
Vietcap5.000 đồng (0–100 HĐ/ngày); 4.000 đồng (101–500); 3.000 đồng (501–1.000); 1.000 đồng (trên 1.000)
KIS5.000 đồngTừ 30/07/2025
Shinhan5.000 đồng
ABS, VPBankS, AgrisecoChưa xác minhChưa tìm thấy biểu phí phái sinh công bố

Cập nhật 22/10/2026 từ biểu phí công bố của từng CTCK (đường dẫn ở mục Nguồn tham khảo). HĐ: hợp đồng. Bậc phí tính theo tổng số hợp đồng khớp trong ngày. Phí và chương trình ưu đãi thay đổi thường xuyên, hãy kiểm tra lại biểu phí trước khi mở tài khoản.

Phí phái sinh chỉ là một tiêu chí. Khi chọn nơi giao dịch, nên xem thêm tốc độ app, lệnh điều kiện (cắt lỗ, chốt lời tự động), mức ký quỹ CTCK áp dụng và phí nộp rút. Bài công ty chứng khoán nào tốt nhất so sánh các tiêu chí này giữa nhiều CTCK.

Rủi ro khi giao dịch phái sinh

  • Lỗ có thể vượt tiền ký quỹ. Ba phiên giảm hết biên độ 7% liên tiếp làm chỉ số mất khoảng 19,6%, lớn hơn mức ký quỹ 17%. Khoản lỗ được thanh toán hằng ngày, tài khoản thiếu thì bạn phải nộp thêm.
  • Bị xử lý vị thế. Khi tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ chạm ngưỡng xử lý, CTCK có quyền đóng bớt vị thế của bạn ở giá thị trường, đúng lúc giá đang đi ngược vị thế.
  • Chi phí cộng dồn khi lướt nhiều. Mười lần khứ hồi mỗi ngày ở mức 46.800 đồng là 468.000 đồng, tương đương 4,7 điểm phải kiếm được chỉ để hòa vốn.
  • Rủi ro đáo hạn và chênh lệch giá. Giá HĐTL có thể lệch khá xa chỉ số VN30 (ngày 22/10/2026, chênh lệch khoảng 3,95 điểm theo Vietstock). Hợp đồng giữ đến ngày đáo hạn tự đóng ở giá thanh toán cuối cùng, có thể khác giá bạn thấy trên bảng điện.
  • Thanh khoản kỳ hạn xa thấp. Sáng 22/10/2026, VN30F2Q chỉ khớp 5 hợp đồng; đặt lệnh lớn ở kỳ hạn xa dễ bị trượt giá.
  • Lừa đảo mạo danh. Phái sinh hợp pháp chỉ giao dịch qua CTCK là thành viên của HNX và VSDC. Các “sàn phái sinh” yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hoặc ví điện tử không thuộc hệ thống này.

Nếu bạn từng giao dịch forex và đang cân nhắc chuyển sang VN30F, bài chứng khoán phái sinh và forex so sánh chi tiết pháp lý, chi phí và cách quy đổi khối lượng.

Cách mở tài khoản phái sinh

  1. Chọn CTCK là thành viên phái sinh. CTCK phải là thành viên giao dịch phái sinh của HNX và thành viên bù trừ của VSDC (VSDC là đối tác bù trừ trung tâm của thị trường phái sinh). VSDC công bố việc cấp, sửa đổi giấy chứng nhận thành viên bù trừ trên website.
  2. Mở tài khoản chứng khoán cơ sở. Nhiều CTCK cho mở online bằng eKYC (xác thực bằng CCCD và khuôn mặt) trên app.
  3. Đăng ký tài khoản phái sinh. Thường là một mục trong app, ký hợp đồng mở tài khoản phái sinh điện tử. Theo DNSE, từ khi có hệ thống KRX, tài khoản được VSDC xác nhận là giao dịch được ngay trong ngày.
  4. Nộp tiền ký quỹ. Chuyển tiền vào tài khoản phái sinh ở CTCK, đủ mức ký quỹ CTCK yêu cầu cho số hợp đồng định mở. Từ khi hệ thống KRX vận hành (05/05/2025), vị thế mở và đóng trong ngày không cần nộp ký quỹ lên VSDC; vị thế giữ qua đêm phải có đủ ký quỹ tại VSDC trước 9h30 ngày giao dịch kế tiếp (theo cẩm nang KRX của ACBS và PHS; PHS tự nộp thay nếu bạn chưa làm). DNSE là ngoại lệ: vẫn yêu cầu nộp ký quỹ lên VSDC trước khi đặt lệnh. Hỏi trước phí nộp, rút ký quỹ.
  5. Đặt lệnh. Chọn VN30F1M (hoặc mã giao dịch tương ứng), chọn mua hoặc bán, loại lệnh, giá và số hợp đồng. Nên cài lệnh điều kiện cắt lỗ nếu CTCK có hỗ trợ.
  6. Theo dõi và đóng vị thế. Kiểm tra tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ hằng ngày. Trước ngày giao dịch cuối cùng, quyết định đóng vị thế hay chuyển sang hợp đồng tháng sau.