Hedging (phòng hộ, phòng vệ rủi ro) trong chứng khoán là mở một vị thế ngược chiều với tài sản đang nắm giữ, để khi giá đi xấu, khoản lãi của vị thế này bù lại một phần khoản lỗ của tài sản kia. Ở Việt Nam, tính đến 26/10/2026, cách phòng hộ danh mục cổ phiếu mà nhà đầu tư cá nhân dùng được là bán hợp đồng tương lai chỉ số, phổ biến nhất là VN30F, vì cổ phiếu chưa bán khống được và chứng quyền có bảo đảm chỉ có loại chứng quyền mua (Thông tư 122/2025/TT-BTC). Ví dụ danh mục 1 tỷ đồng: 1 hợp đồng ở 1.900 điểm có giá trị danh nghĩa 190 triệu đồng, nên phòng hộ theo giá trị danh nghĩa ứng với khoảng 5 hợp đồng bán, cần 161,5 triệu đồng ký quỹ theo mức 17% của VSDC. Phòng hộ giảm rủi ro giá chứ không xóa được nó: phí, basis, chuyển kỳ hạn và độ lệch giữa danh mục với VN30 vẫn còn.
Bài này chỉ mô tả cơ chế và chi phí, không gợi ý thời điểm hay mức phòng hộ cho danh mục cụ thể nào.
Hedging hoạt động thế nào?
Hedging ghép hai vị thế ngược chiều: danh mục cổ phiếu có lãi khi giá tăng, vị thế bán hợp đồng tương lai có lãi khi giá giảm, nên lãi lỗ tổng dao động hẹp hơn từng phần. Đổi lại, khi thị trường tăng, phần lỗ của vị thế bán ăn bớt phần lãi của danh mục. Phòng hộ giống mua bảo hiểm có trả phí: nó giảm biên độ lãi lỗ chứ không tạo thêm lợi nhuận.
Lãi lỗ tổng = lãi lỗ danh mục cổ phiếu + lãi lỗ vị thế bán VN30F (trước phí, thuế)
Lãi lỗ vị thế bán = (giá mở − giá đóng) × 100.000 đồng × số hợp đồng, với hệ số nhân 100.000 đồng mỗi điểm theo đặc tả hợp đồng của HNX. Cách mở và đóng vị thế bán có ở bài long short là gì.
Pháp luật cũng dùng khái niệm này: Nghị định 158/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 306/2025/NĐ-CP), Điều 16 khoản 1 điểm b, chỉ cho công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán phái sinh bằng vốn ủy thác “nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro cho danh mục chứng khoán đang nắm giữ”, và không được đầu tư phái sinh bằng vốn của chính mình. Điều 16 không đặt điều kiện mục đích nào cho nhà đầu tư cá nhân.
Phòng hộ danh mục bằng VN30F cần bao nhiêu hợp đồng?
Số hợp đồng = giá trị danh mục ÷ (điểm VN30F × 100.000 đồng), làm tròn. Đây là cách phòng hộ theo giá trị danh nghĩa: giá trị hợp đồng bán ra xấp xỉ giá trị danh mục.
Với danh mục 1 tỷ đồng và VN30F ở 1.900 điểm: 1.000.000.000 ÷ 190.000.000 ≈ 5,26 hợp đồng. Bán 5 hợp đồng phòng hộ 950 triệu đồng (95% danh mục); bán 6 hợp đồng là 1,14 tỷ đồng, vượt giá trị danh mục và phần thừa thành vị thế bán thuần. Ký quỹ ban đầu cho 5 hợp đồng: 5 × 1.900 × 100.000 × 17% = 161.500.000 đồng. Để tính nhanh theo điểm hiện tại, dùng công cụ tính ký quỹ phái sinh.
Kết quả với giả định danh mục đi đúng như chỉ số VN30 và giá hợp đồng bằng chỉ số:
| VN30F (điểm) | Danh mục 1 tỷ đồng (triệu đồng) | 5 hợp đồng bán (triệu đồng) | Tổng (triệu đồng) |
|---|---|---|---|
| 1.710 (giảm 10%) | −100 | +95 | −5 |
| 1.900 (đứng yên) | 0 | 0 | 0 |
| 2.090 (tăng 10%) | +100 | −95 | +5 |
Tự tính, chưa gồm phí, thuế, basis. Biên độ VN30F là ±7% mỗi phiên, nên mức 10% chỉ đạt được qua nhiều phiên. Ví dụ để minh họa cách tính, không phải gợi ý giao dịch.
Phần chênh 5 triệu đồng trong bảng là do 5% danh mục (50 triệu đồng) không được phòng hộ, vì làm tròn xuống 5 hợp đồng. Bảng chỉ đúng khi cả hai giả định trên cùng đúng. Thực tế danh mục hiếm khi đi khớp VN30 và giá hợp đồng thường lệch chỉ số, nên kết quả thật có thể lệch xa bảng theo cả hai chiều (xem mục chi phí và mục không khớp bên dưới).
Vì sao cần ký quỹ dư khi thị trường tăng
Lãi lỗ hợp đồng tương lai được VSDC thanh toán bằng tiền mỗi ngày theo giá cuối ngày, còn phần lãi của danh mục cổ phiếu nằm ở tài khoản khác và chỉ thành tiền khi bán. Một phiên VN30F tăng hết biên độ 7% (133 điểm từ 1.900) làm 5 hợp đồng bán lỗ 133 × 100.000 × 5 = 66.500.000 đồng. Nếu chỉ nộp đúng 161,5 triệu đồng, tài sản ký quỹ còn 95 triệu đồng, trong khi mức ký quỹ ban đầu cho 5 hợp đồng ở 2.033 điểm là khoảng 172,8 triệu đồng. CTCK sẽ gọi bổ sung hoặc đóng vị thế theo ngưỡng riêng; bị đóng vị thế lúc này nghĩa là đã chịu lỗ phần phòng hộ mà danh mục lại hết được che. Ngưỡng cảnh báo và xử lý của từng CTCK có ở bài ký quỹ phái sinh.
Chi phí hedging gồm những khoản nào?
Chi phí phòng hộ gồm phí và thuế mỗi lượt mở, đóng hợp đồng, việc chuyển kỳ hạn hằng tháng, phí quản lý tài sản ký quỹ của VSDC, tiền bị giữ làm ký quỹ và chênh lệch basis. Mỗi lượt khớp 1 hợp đồng chịu phí Sở 2.700 đồng, phí bù trừ VSDC 2.550 đồng, thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng (16.150 đồng ở 1.900 điểm) và phí của CTCK.
Hợp đồng VN30F1M đáo hạn vào thứ Năm thứ ba mỗi tháng. Muốn giữ phòng hộ qua ngày đó, bạn đóng hợp đồng sắp đáo hạn và bán hợp đồng tháng sau, tức 2 lượt cho mỗi hợp đồng (ngày cụ thể ở lịch đáo hạn phái sinh). Giá hợp đồng tháng sau thường khác giá hợp đồng sắp đáo hạn, nên mỗi lần chuyển còn phát sinh một khoản chênh lệch có thể có lợi hoặc bất lợi, không nằm trong biểu phí. Riêng phí và thuế, với 5 hợp đồng ở 1.900 điểm, theo ba mức phí CTCK:
| Phí CTCK mỗi lượt (đồng) | Ví dụ CTCK | Mở 5 hợp đồng (đồng) | Mỗi lần chuyển kỳ hạn 5 hợp đồng (đồng) |
|---|---|---|---|
| 0 | FPTS | 107.000 | 214.000 |
| 2.000 | SSI, VPS (bậc khối lượng thấp nhất) | 117.000 | 234.000 |
| 5.000 | Vietcap, Shinhan | 132.000 | 264.000 |
Tự tính từ ctck.json, cập nhật 26/10/2026. Chưa gồm phí quản lý tài sản ký quỹ của VSDC (0,0024% giá trị lũy kế số dư ký quỹ mỗi tháng, tức cộng số dư từng ngày, tối thiểu 100.000 đồng, tối đa 1.600.000 đồng mỗi tài khoản). Bảng phí đủ 20 CTCK ở bài phí giao dịch phái sinh.
Ở mức phí 2.000 đồng, giữ phòng hộ 12 tháng với 12 lần chuyển kỳ hạn tốn khoảng 117.000 + 12 × 234.000 + 1.414.740 = 4.339.740 đồng, khoảng 0,43% giá trị danh mục. Khoản 1.414.740 đồng là phí quản lý tài sản ký quỹ khi số dư giữ ở 161,5 triệu đồng suốt 365 ngày: 161.500.000 × 365 × 0,0024%, tức khoảng 116.000 đồng mỗi tháng 30 ngày, cao hơn mức tối thiểu; nộp thêm ký quỹ dư thì phí này tăng theo. Tự tính, giả định điểm chỉ số không đổi, chưa gồm lượt đóng cuối cùng và chênh lệch giá mỗi lần chuyển kỳ hạn. Dùng hợp đồng kỳ hạn quý giảm số lần chuyển, nhưng khớp rất ít: phiên 22/10/2026, VN30F1Q khớp 76 hợp đồng so với 165.219 của VN30F1M (Vietstock).
Hai khoản không nằm trên biểu phí:
- Vốn bị giữ. 161,5 triệu đồng ký quỹ (cộng phần dư) nằm ở tài khoản phái sinh, không dùng để mua cổ phiếu hay gửi lấy lãi được.
- Basis. Bán hợp đồng khi giá hợp đồng cao hơn chỉ số (basis dương) thì phần chênh lệch có lợi cho người phòng hộ nếu giữ đến đáo hạn; basis âm thì ngược lại. Ví dụ basis −5 điểm với 5 hợp đồng là 2.500.000 đồng thiệt so với bảng kết quả ở trên. Cách basis hình thành có ở bài hợp đồng tương lai VN30, mục basis.
Khi nào phòng hộ bằng VN30F không khớp với danh mục?
Khi danh mục không đi cùng chỉ số VN30: phòng hộ bằng VN30F chỉ bù được phần biến động chung của nhóm 30 cổ phiếu lớn trên HOSE, không bù được biến động riêng của từng mã bạn giữ. Ba trường hợp hay gặp:
- Danh mục ngoài rổ VN30. Giả định danh mục 1 tỷ đồng gồm cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ. Trong một tháng, VN30 tăng 3% (57 điểm) còn danh mục giảm 4%: danh mục lỗ 40 triệu đồng, 5 hợp đồng bán lỗ 57 × 100.000 × 5 = 28,5 triệu đồng, tổng lỗ 68,5 triệu đồng, nặng hơn khi không phòng hộ.
- Danh mục ít mã. Danh mục tập trung vào một hai cổ phiếu có thể giảm vì tin riêng của doanh nghiệp trong khi chỉ số tăng. Hợp đồng chỉ số không che được rủi ro đó.
- Danh mục nhỏ. Danh mục 300 triệu đồng tương đương 1,58 hợp đồng: bán 1 hợp đồng chỉ che 190 triệu đồng (63%), bán 2 hợp đồng là 380 triệu đồng (127%). Vì không bán được nửa hợp đồng, danh mục càng nhỏ thì sai lệch làm tròn càng lớn.
Hợp đồng tương lai VN100 phủ rổ rộng hơn nhưng thanh khoản thấp: tháng 3/2026 bình quân 129 hợp đồng mỗi phiên, so với hơn 300.000 hợp đồng mỗi phiên của VN30 cùng tháng (HNX qua báo chí).
Hedging khác gì short để kiếm lời?
Cùng là lệnh bán hợp đồng tương lai, khác nhau ở chỗ có danh mục để che hay không: hedging bán để bù lỗ cho cổ phiếu đang giữ, short đầu cơ bán để kiếm lời từ chính vị thế đó.
| Tiêu chí | Hedging (phòng hộ) | Short đầu cơ |
|---|---|---|
| Có danh mục cổ phiếu đi kèm | Có | Không |
| Thị trường giảm | Vị thế bán bù lỗ cho danh mục | Vị thế bán có lãi |
| Thị trường tăng | Vị thế bán ăn bớt lãi của danh mục | Vị thế bán lỗ, không có gì bù |
| Số hợp đồng | Theo giá trị danh mục | Theo số vốn và mức chịu lỗ |
Trên tài khoản phái sinh, hai việc này giống hệt nhau: cùng ký quỹ, cùng phí, thuế, cùng bị gọi ký quỹ khi giá tăng. Nếu bán xong danh mục cổ phiếu mà vẫn giữ vị thế bán, vị thế đó không còn là phòng hộ mà thành short đầu cơ, với đòn bẩy khoảng 5,9 lần khi giữ qua đêm (ký quỹ 17% của VSDC); vị thế trong ngày theo mức riêng của CTCK.
