Trong chứng khoán, long là mở vị thế mua để có lãi khi giá tăng, còn short là mở vị thế bán để có lãi khi giá giảm. Ở Việt Nam, tính đến 26/10/2026, nhà đầu tư chỉ short được bằng hợp đồng tương lai chỉ số (VN30F, VN100); cổ phiếu thì chỉ bán được số đang có sẵn trong tài khoản, chưa bán khống được. Với VN30F, mỗi điểm chỉ số trị giá 100.000 đồng cho một hợp đồng: long 1 hợp đồng mà chỉ số tăng 10 điểm thì lãi 1.000.000 đồng, short 1 hợp đồng thì lỗ đúng chừng ấy, trước phí và thuế.

Long là gì?

Long (vị thế mua) là nắm tài sản hoặc hợp đồng với kỳ vọng giá tăng: giá tăng thì có lãi, giá giảm thì lỗ. Mua cổ phiếu rồi nắm giữ là long. Ở phái sinh, mua 1 hợp đồng VN30F khi chưa có vị thế là mở vị thế long 1 hợp đồng.

Khác biệt nằm ở tiền bỏ ra. Long cổ phiếu là trả đủ tiền (hoặc vay margin một phần) và sở hữu cổ phiếu thật. Long VN30F không sở hữu gì cả: bạn chỉ nộp ký quỹ, tối thiểu 17% giá trị hợp đồng với vị thế giữ qua đêm theo mức VSDC áp dụng từ 16/10/2026, và nhận hoặc trả phần chênh lệch giá bằng tiền. Vì lãi lỗ tính trên toàn bộ giá trị hợp đồng, ở mức 17% chỉ số đi ngược 1% lấy đi khoảng 5,9% tiền ký quỹ ban đầu, như nhau với long và short; cách tính số lần này có ở bài đòn bẩy là gì.

Short là gì, kiếm lời khi giá giảm ra sao?

Short (vị thế bán) là bán trước, mua lại sau: bán ở giá cao rồi mua lại ở giá thấp hơn thì phần chênh lệch là lãi, giá tăng thì lỗ. Ở VN30F, bán 1 hợp đồng khi chưa có vị thế là mở vị thế short, không cần sở hữu hay vay thứ gì, chỉ cần đủ ký quỹ ban đầu giống như chiều mua.

Lãi lỗ của vị thế short = (giá mở − giá đóng) × 100.000 đồng × số hợp đồng. Bán 1 hợp đồng ở 1.900 điểm, đóng ở 1.890 điểm thì lãi 10 × 100.000 = 1.000.000 đồng; đóng ở 1.910 điểm thì lỗ 1.000.000 đồng.

Một điểm bất đối xứng: vị thế long lỗ nhiều nhất khi giá về 0, còn vị thế short về lý thuyết lỗ không giới hạn vì giá có thể tăng mãi. Thực tế VN30F có biên độ ±7% mỗi phiên và CTCK đóng vị thế khi ký quỹ chạm ngưỡng xử lý, nhưng nhiều phiên tăng liên tiếp vẫn có thể làm khoản lỗ vượt số ký quỹ ban đầu.

Ví dụ long và short VN30F đã trừ phí, thuế

Hai chiều tính phí và thuế như nhau. Ví dụ dùng biểu phí online của SSI (2.000 đồng/hợp đồng mỗi lượt khi dưới 100 hợp đồng/ngày), phí Sở 2.700 đồng, phí bù trừ VSDC 2.550 đồng và thuế 0,1% trên giá chuyển nhượng theo Thông tư 87/2026/TT-BTC. Giá chuyển nhượng của hợp đồng tương lai = giá × 100.000 × tỷ lệ ký quỹ ban đầu ÷ 2, nên ở 1.900 điểm thuế là 1.900 × 100.000 × 17% ÷ 2 × 0,1% = 16.150 đồng mỗi lượt. Lượt mở ở 1.900 điểm tốn 2.000 + 2.700 + 2.550 + 16.150 = 23.400 đồng.

Vị thế 1 hợp đồng, mở ở 1.900Giá đóng (điểm)Lãi lỗ trước chi phí (đồng)Phí và thuế khứ hồi (đồng)Kết quả ròng (đồng)
Long1.9101.000.00046.885953.115
Long1.890−1.000.00046.715−1.046.715
Short1.8901.000.00046.715953.285
Short1.910−1.000.00046.885−1.046.885

Thuế lượt đóng tính theo giá đóng: 16.235 đồng ở 1.910 điểm, 16.065 đồng ở 1.890 điểm. Chưa gồm phí quản lý tài sản ký quỹ của VSDC (0,0024% số dư ký quỹ lũy kế mỗi tháng, tối thiểu 100.000 đồng). Chiều mua hay bán chỉ để minh họa cách tính, không phải gợi ý giao dịch.

Cùng 10 điểm, khoản lỗ ròng lớn hơn khoản lãi ròng khoảng 93.600 đồng, vì phí và thuế thu ở cả hai lượt bất kể lệnh lãi hay lỗ. Biểu phí của các CTCK khác và ví dụ giữ vị thế qua nhiều phiên có ở bài hướng dẫn giao dịch phái sinh.

Mở vị thế, đóng vị thế và vị thế mở là gì?

Mở vị thế là lệnh đầu tiên tạo ra long hoặc short; đóng vị thế là lệnh ngược chiều cùng số hợp đồng để thoát; vị thế mở là phần đang giữ, chưa đóng, vẫn chịu lãi lỗ theo giá mỗi ngày.

  • Đang long 2 hợp đồng, bán 2 hợp đồng cùng tháng đáo hạn: đóng hết. Bán 3 hợp đồng: đóng 2 và mở mới 1 hợp đồng short.
  • Vị thế ngược chiều của cùng một hợp đồng trên cùng tài khoản được tự động đối trừ thành vị thế ròng (Quyết định 26/QĐ-HĐTV của VSDC, Điều 19), nên bạn không thể vừa giữ long vừa giữ short cùng một mã hợp đồng.
  • Vị thế còn mở đến ngày đáo hạn được tự đóng theo giá thanh toán cuối cùng. VN30F1M tháng 11/2026 có ngày giao dịch cuối cùng 19/11/2026.

Các thông số khác của hợp đồng (bước giá 0,1 điểm, giờ giao dịch, tháng đáo hạn) có ở bài chứng khoán phái sinh là gì.

Ở Việt Nam có bán khống cổ phiếu được không?

Không, với tài khoản giao dịch thông thường. Điều 7 khoản 3 Thông tư 120/2020/TT-BTC chỉ cho đặt lệnh bán chứng khoán “đã có sẵn trên tài khoản lưu ký của nhà đầu tư tại ngày giao dịch”; cơ chế bán khống có bảo đảm đã có trong thông tư nhưng chưa được triển khai.

Bán khống (short selling) cổ phiếu là bán cổ phiếu mình chưa sở hữu, thường bằng cách vay cổ phiếu để giao, rồi mua lại sau để trả. Thông tư 120 định nghĩa giao dịch bán khống có bảo đảm là “giao dịch bán chứng khoán đã được vay trên hệ thống vay và cho vay chứng khoán” của VSDC, người bán sau đó có nghĩa vụ mua lại để hoàn trả (Điều 2 khoản 11). Điều 11 đặt khung: tài khoản bán khống riêng, danh sách mã do Sở giao dịch công bố, không bán khống trong 5 ngày làm việc trước ngày đăng ký cuối cùng thực hiện quyền. Nhưng khoản 5 cùng điều ghi: “Tùy vào tình hình thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước triển khai hoạt động bán khống có bảo đảm”, kèm quy chế hướng dẫn do UBCKNN ban hành. Đến 26/10/2026, chúng tôi chưa thấy văn bản triển khai.

Lộ trình được công bố mới ở mức kế hoạch: theo Nhà Đầu Tư (11/11/2025), kế hoạch triển khai Đề án nâng hạng thị trường giao UBCKNN nghiên cứu, áp dụng có lộ trình “bán khống có kiểm soát” trong giai đoạn 2026–2028.

Các ngoại lệ khác trong Điều 7 khoản 3 cũng chưa mở cho tài khoản thông thường: giao dịch trong ngày (Điều 10) và bán chứng khoán chờ về đều chờ UBCKNN triển khai. Vì vậy, muốn có vị thế hưởng lợi khi thị trường giảm, kênh duy nhất được cấp phép cho nhà đầu tư cá nhân lúc này là short hợp đồng tương lai chỉ số. Short VN30F theo chỉ số VN30, không theo từng cổ phiếu riêng lẻ.

Long short phái sinh khác gì bán khống cổ phiếu và short forex?

Short VN30F không cần vay tài sản và không có lãi vay; bán khống cổ phiếu phải vay cổ phiếu qua VSDC và chưa được triển khai; short CFD forex thì sàn là đối tác và sàn đó không được cấp phép tại Việt Nam.

Tiêu chíShort VN30FBán khống cổ phiếu (Điều 11 Thông tư 120)Short CFD forex
Phải vay tài sảnKhông, chỉ nộp ký quỹCó, vay cổ phiếu qua hệ thống của VSDCKhông, sàn là đối tác
Chi phí giữ vị thếKhông có lãi vayLãi vay chứng khoán theo hợp đồngPhí qua đêm theo sàn
Tình trạng tại Việt NamNiêm yết trên HNX, VSDC bù trừCó trong thông tư, chưa triển khaiNgân hàng Nhà nước không cấp phép sàn nào

Với người từng trade forex, cách đổi lot sang số hợp đồng VN30F và các khác biệt về giờ giao dịch, chi phí có ở bài phái sinh và forex. Nếu đang cân nhắc giữa vay margin để long cổ phiếu và dùng phái sinh, bài margin hay phái sinh so sánh hai cách trên cùng 100 triệu đồng.

Tính số tiền ký quỹ cần cho số hợp đồng định mở bằng công cụ tính ký quỹ phái sinh.