Cổ tức là phần lợi nhuận mà công ty cổ phần trả cho mỗi cổ phần, bằng tiền mặt, bằng cổ phiếu mới hoặc tài sản khác, cho những cổ đông có tên trong danh sách vào ngày đăng ký cuối cùng. Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, “cổ tức 10%” nghĩa là 10% mệnh giá 10.000 đồng, tức 1.000 đồng mỗi cổ phiếu, không phải 10% giá thị trường. Muốn có tên trong danh sách, bạn phải mua và khớp lệnh muộn nhất ở phiên liền trước ngày giao dịch không hưởng quyền.
Cổ tức tiền mặt bị khấu trừ 5% thuế trước khi về tài khoản; cổ tức bằng cổ phiếu chưa phải nộp thuế lúc nhận mà nộp khi bán. Phần dưới đi lần lượt: luật quy định gì, cách tính, hai hình thức trả, các mốc ngày và giá cổ phiếu ngày không hưởng quyền.
Cổ tức theo Luật Doanh nghiệp 2020
Luật Doanh nghiệp 2020 (bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH năm 2025, gồm các lần sửa năm 2022 và 2025) quy định việc trả cổ tức ở Điều 135. Những điểm liên quan tới nhà đầu tư:
- Nguồn trả: cổ tức cổ phần phổ thông “được xác định căn cứ vào số lợi nhuận ròng đã thực hiện và khoản chi trả cổ tức được trích từ nguồn lợi nhuận giữ lại của công ty” (khoản 2).
- Điều kiện: công ty chỉ được trả khi đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài chính, đã trích lập quỹ và bù lỗ trước đó, và ngay sau khi trả vẫn thanh toán đủ nợ đến hạn (khoản 2 điểm a, b, c).
- Hình thức: tiền mặt (bằng đồng Việt Nam), cổ phần của công ty hoặc tài sản khác quy định trong điều lệ (khoản 3).
- Thời hạn: cổ tức phải trả đủ trong 6 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên; hội đồng quản trị lập danh sách cổ đông, chốt mức, thời hạn và hình thức trả chậm nhất 30 ngày trước mỗi lần trả (khoản 4).
- Ai quyết mức: cổ đông phổ thông được nhận cổ tức “với mức theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông” (Điều 115 khoản 1 điểm b). Cổ phần ưu đãi cổ tức thì theo điều kiện riêng của loại cổ phần đó (Điều 135 khoản 1).
Vì vậy cổ tức không phải khoản cố định như lãi tiền gửi: năm có lãi công ty vẫn có thể không chia, và khi còn lỗ chưa bù đắp thì không được chia.
Cách tính cổ tức trên mỗi cổ phiếu
Cổ tức mỗi cổ phiếu = tỷ lệ cổ tức × mệnh giá 10.000 đồng; với cổ tức bằng cổ phiếu, tỷ lệ cho biết bao nhiêu cổ phiếu mới trên mỗi 100 cổ phiếu đang có. Ví dụ với công ty A giả định, giá thị trường 25.000 đồng, bạn giữ 1.000 cổ phiếu:
| Hình thức | Tỷ lệ công bố | Bạn nhận | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tiền mặt | 10% | 1.000.000 đồng trước thuế | 1.000 đồng × 1.000 cổ phiếu |
| Cổ phiếu | 15% (100:15) | 150 cổ phiếu mới | Phần lẻ xử lý theo phương án của công ty |
Ví dụ giả định, mệnh giá 10.000 đồng.
Con số “10%” dễ gây hiểu nhầm vì nó tính trên mệnh giá. So với giá bạn trả trên sàn, 1.000 đồng cổ tức trên giá 25.000 đồng chỉ là 4%. Tỷ lệ này (cổ tức chia giá thị trường) gọi là tỷ suất cổ tức, thay đổi mỗi ngày theo giá cổ phiếu.
Cổ tức bằng tiền mặt nhận lúc nào, trừ thuế bao nhiêu?
Tiền cổ tức về tài khoản chứng khoán vào ngày thanh toán ghi trong thông báo của công ty, sau khi đã bị khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân: cổ tức 1.000.000 đồng thì nhận 950.000 đồng.
Với cổ phiếu đã lưu ký, thông báo chốt quyền ghi người sở hữu nhận cổ tức tại thành viên lưu ký nơi mở tài khoản, tức công ty chứng khoán (CTCK) của bạn. Ngày thanh toán do công ty ấn định trong thông báo, trong giới hạn 6 tháng của Luật Doanh nghiệp.
Thuế 5% là thuế thu nhập từ đầu tư vốn (Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 Điều 12; Nghị định 253/2026/NĐ-CP Điều 52 khoản 1). Công ty trả cổ tức khấu trừ trước khi trả (Điều 55 khoản 1), nên bạn không phải tự khai. Cổ tức tiền mặt không chịu thêm khoản 0,1% nào; khoản 0,1% chỉ áp khi bạn bán cổ phiếu, chi tiết ở bài thuế chuyển nhượng chứng khoán.
Cổ tức bằng cổ phiếu là gì?
Cổ tức bằng cổ phiếu là khi công ty trả cổ tức bằng cổ phiếu mới phát hành thay vì tiền: lợi nhuận giữ lại được chuyển thành vốn điều lệ, số cổ phiếu của bạn tăng theo tỷ lệ nhưng tổng giá trị nắm giữ không tăng ngay. Khi trả bằng cổ phần, công ty không phải làm thủ tục chào bán và phải đăng ký tăng vốn điều lệ trong 10 ngày sau khi trả xong (Luật Doanh nghiệp, Điều 135 khoản 6).
Ba điểm khác với cổ tức tiền mặt:
- Thuế hoãn tới khi bán: lúc nhận chưa nộp; khi bán, bạn nộp 5% trên số cổ phiếu cổ tức trong phần bán × mệnh giá, cộng 0,1% trên giá bán như mọi lệnh bán. Bán cổ phiếu cùng mã thì phải nộp khoản 5% này cho tới khi hết số cổ phiếu nhận từ cổ tức, bạn không chọn được “bán cổ phiếu cũ trước”; nếu giá bán thấp hơn mệnh giá, phần 5% tính theo giá thị trường lúc bán (Nghị định 253, Điều 52 khoản 4). Với ví dụ trên, bán 150 cổ phiếu bất kỳ trong số 1.150 thì khoản 5% là 150 × 10.000 × 5% = 75.000 đồng. CTCK khai thay, nộp thay khoản này khi bạn bán (Điều 55 khoản 2).
- Có thể sinh cổ phiếu lô lẻ: 1.000 cổ phiếu cộng 150 thành 1.150, phần 50 cổ phiếu chỉ bán được trên bảng lô lẻ, xem bài mua bán cổ phiếu lô lẻ.
- Có thời gian chờ về: cổ phiếu mới hiện trên app ở trạng thái chờ về và chỉ bán được khi đã được lưu ký và đưa vào giao dịch trên Sở.
Ngày giao dịch không hưởng quyền và ngày đăng ký cuối cùng là gì?
Ngày đăng ký cuối cùng là ngày chốt danh sách cổ đông được nhận cổ tức; ngày giao dịch không hưởng quyền là ngày giao dịch liền trước đó, từ hôm này người mua cổ phiếu không còn được nhận đợt cổ tức đang chốt.
Hai mốc lệch nhau một ngày vì chu kỳ thanh toán T+2: cổ phiếu khớp ngày T về tài khoản ngày T+2. Quy tắc “ngày giao dịch liền trước ngày đăng ký cuối cùng” áp dụng từ 06/01/2016 (Tuổi Trẻ, 30/12/2015). Giả sử ngày đăng ký cuối cùng là thứ Tư:
| Bạn mua, khớp vào | Cổ phiếu về tài khoản | Có tên nhận cổ tức |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Thứ Tư, đúng ngày đăng ký cuối cùng | Có |
| Thứ Ba (ngày không hưởng quyền) | Thứ Năm | Không |
Ví dụ không có ngày nghỉ lễ xen giữa. Mốc chính thức của từng mã ghi trong thông báo của Sở và VSDC.
Chiều bán đối xứng: bán từ thứ Ba trở đi thì cổ phiếu vẫn nằm trong tài khoản bạn tới hết thứ Tư, bạn vẫn có tên nhận cổ tức dù đã bán. Chi tiết giờ cổ phiếu về tài khoản ở bài T+2 là gì, tiền về tài khoản khi nào.
Ngoài hai mốc trên, thông báo chốt quyền còn có ngày thanh toán (ngày tiền hoặc cổ phiếu được trả). Theo Luật Doanh nghiệp Điều 135 khoản 5, cổ đông bán cổ phần trong khoảng giữa lúc chốt danh sách và lúc trả cổ tức vẫn là người nhận cổ tức.
Giá cổ phiếu thay đổi thế nào vào ngày không hưởng quyền?
Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, Sở điều chỉnh giá tham chiếu từ giá đóng cửa phiên trước theo giá trị cổ tức mà người mua từ hôm đó không còn được nhận (Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026, Điều 33 khoản 4). Bảng giá vì thế hiện mã giảm ngay từ đầu phiên dù chưa có lệnh nào khớp.
Với công ty A, giá đóng cửa phiên trước 25.000 đồng:
- Cổ tức tiền 1.000 đồng: giá tham chiếu khoảng 25.000 − 1.000 = 24.000 đồng.
- Cổ tức cổ phiếu 100:15: giá tham chiếu khoảng 25.000 ÷ 1,15 ≈ 21.739 đồng, trước khi làm tròn theo bước giá. Giá trị 1.000 cổ phiếu trước đó (25 triệu đồng) gần bằng giá trị 1.150 cổ phiếu sau điều chỉnh.
Quy chế chỉ nêu nguyên tắc điều chỉnh, không ghi công thức; giá tham chiếu chính thức do Sở công bố. Mã trên UPCoM theo quy chế riêng.
Vì giá tham chiếu giảm đúng bằng giá trị phần cổ tức, ngày không hưởng quyền không làm bạn giàu lên hay nghèo đi: tiền hoặc cổ phiếu cổ tức bù lại phần giá bị điều chỉnh, trước thuế. Quy chế không điều chỉnh giá khi cổ tức tiền bằng hoặc lớn hơn giá đóng cửa, hay khi trả cổ tức bằng cổ phiếu quỹ; khi đó Sở nới biên độ thay cho điều chỉnh. Cách tính giá trần, giá sàn mới ở bài giá trần, giá sàn là gì.
Cổ phiếu thưởng, tách cổ phiếu khác cổ tức thế nào?
Cổ phiếu thưởng là cổ phiếu phát hành từ nguồn vốn chủ sở hữu cho cổ đông hiện hữu, không phải chia lợi nhuận, nhưng với nhà đầu tư nó đi qua cùng các mốc ngày như cổ tức bằng cổ phiếu.
| Tiêu chí | Cổ tức tiền mặt | Cổ tức bằng cổ phiếu | Cổ phiếu thưởng |
|---|---|---|---|
| Lấy từ | Lợi nhuận giữ lại | Lợi nhuận giữ lại | Nguồn vốn chủ sở hữu theo phương án phát hành |
| Tiền rời công ty | Có | Không | Không |
| Thuế 5% | Khấu trừ khi trả | Nộp khi bán | Chưa xác minh |
| Giá tham chiếu ngày không hưởng quyền | Điều chỉnh giảm | Điều chỉnh giảm | Điều chỉnh giảm |
Căn cứ: Luật Doanh nghiệp Điều 135; Nghị định 253/2026/NĐ-CP Điều 52 khoản 4 (cổ tức bằng cổ phiếu); Quyết định 22/QĐ-HĐTV Điều 33. Các văn bản chúng tôi đã đọc chưa nêu riêng cách tính thuế với cổ phiếu thưởng cho cổ đông hiện hữu, nên hỏi CTCK hoặc cơ quan thuế trước khi bán.
Tách cổ phiếu thì khác hẳn: công ty chia mỗi cổ phiếu thành nhiều cổ phiếu, không trả gì từ lợi nhuận, và giá tham chiếu ngày giao dịch trở lại được điều chỉnh theo tỷ lệ tách (Quyết định 22/QĐ-HĐTV, Điều 33 khoản 5). Quyền mua cổ phiếu phát hành thêm cũng chốt theo ngày đăng ký cuối cùng, nhưng muốn nhận cổ phiếu thì bạn phải nộp tiền mua, xem bài quyền mua cổ phiếu.
Cổ tức khi chuyển cổ phiếu sang công ty chứng khoán khác
Cổ tức vẫn là của bạn, nhưng nếu chuyển cổ phiếu sau ngày đăng ký cuối cùng mà chưa nhận xong, chỉ trong một khung thời gian VSDC cho phép thì quyền mới được chuyển kèm. Ngoài khung đó, chỉ chuyển được cổ phiếu, không kèm quyền. Hồ sơ chuyển cũng cần khai số cổ phiếu nhận từ cổ tức để CTCK mới tính đúng khoản 5% khi bạn bán. Các bước và khung thời gian ở bài chuyển chứng khoán sang công ty khác.
