Sàn giao dịch chứng khoán là nơi tập trung lệnh mua, lệnh bán chứng khoán của mọi nhà đầu tư để khớp với nhau theo một quy chế chung; ở Việt Nam, chỉ Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và hai công ty con là HOSE, HNX được vận hành thị trường này. Cổ phiếu hiện giao dịch trên ba “sàn”: HOSE, HNX và UPCoM (do HNX vận hành), và từ 28/12/2026 toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HNX chuyển sang HOSE. Nhà đầu tư không giao dịch thẳng với sàn mà đặt lệnh qua công ty chứng khoán (CTCK); “sàn SSI”, “sàn VPS” trong cách nói hằng ngày thực ra là CTCK, không phải sàn.
Luật Chứng khoán 2019 không dùng chữ “sàn”. Luật gọi đó là thị trường giao dịch chứng khoán, tức “địa điểm hoặc hình thức trao đổi thông tin để tập hợp lệnh mua, bán và giao dịch chứng khoán” (Điều 4 khoản 27), và chốt rằng ngoài Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và công ty con, “không tổ chức, cá nhân nào được phép tổ chức và vận hành thị trường giao dịch chứng khoán” (Điều 42 khoản 2). Ngày nay “sàn” là hệ thống máy tính nhận lệnh từ CTCK, khớp theo giá và thời gian, rồi công bố giá lên bảng giá.
Việt Nam có bao nhiêu sàn chứng khoán?
Có một Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam với hai công ty con vận hành ba thị trường cổ phiếu: HOSE, HNX và UPCoM. HNX còn vận hành thị trường trái phiếu và phái sinh (hợp đồng tương lai VN30).
SGDCK là gì?
SGDCK là viết tắt của Sở Giao dịch Chứng khoán, nơi tổ chức khớp lệnh mua bán chứng khoán và chấp thuận niêm yết. Ở Việt Nam, chữ này có thể chỉ Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) hoặc một trong hai công ty con của nó là HOSE và HNX.
- Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX, tên tiếng Anh Vietnam Exchange) là công ty mẹ, thành lập theo Quyết định 37/2020/QĐ-TTg của Thủ tướng (hiệu lực 20/02/2021), vốn điều lệ 3.000 tỷ đồng, nắm 100% vốn của HOSE và HNX (theo VietnamFinance và Tạp chí Công Thương, 12/2020). VNX ban hành các quy chế giao dịch dùng chung, ví dụ Quy chế niêm yết và giao dịch chứng khoán niêm yết kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026.
- HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, còn viết HSX) được Quyết định 37 (theo cùng nguồn) giao tổ chức, vận hành thị trường giao dịch cổ phiếu và các loại chứng khoán khác theo quy định.
- HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội) được giao thị trường chứng khoán phái sinh và trái phiếu. Hiện HNX vẫn còn giao dịch cổ phiếu niêm yết (đến hết 23/12/2026) và vận hành UPCoM, nơi giao dịch cổ phiếu chưa niêm yết.
Ngoài các thị trường này, các “sàn chứng khoán” mà nhà đầu tư nhắc tới đều thuộc một trong hai loại: CTCK (môi giới, không khớp lệnh) hoặc nơi không được phép tổ chức giao dịch chứng khoán (xem mục cuối bài).
HOSE, HNX và UPCoM khác nhau thế nào?
Khác nhau ở loại cổ phiếu, biên độ giá, bước giá, loại lệnh và việc có được vay margin hay không: HOSE và HNX giao dịch cổ phiếu niêm yết, biên độ ±7% và ±10%; UPCoM giao dịch cổ phiếu đăng ký giao dịch, biên độ ±15%, chỉ nhận lệnh LO và không được vay margin.
| Tiêu chí | HOSE | HNX | UPCoM |
|---|---|---|---|
| Cổ phiếu | Niêm yết | Niêm yết, đến 23/12/2026 | Đăng ký giao dịch |
| Biên độ ngày thường | ±7% | ±10% | ±15% |
| Bước giá | 10, 50, 100 đồng | 100 đồng | 100 đồng |
| Lệnh trong phiên liên tục | LO, MTL | LO, MTL, MOK, MAK | Chỉ LO |
| Vay margin | Có, nếu mã đủ điều kiện | Có, nếu mã đủ điều kiện | Không |
| Phí trả Sở | 0,027% | 0,027% | 0,018% |
Nguồn: Phụ lục III Quy chế kèm Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026; Quy chế kèm Quyết định 23/QĐ-HĐTV ngày 18/03/2026 (UPCoM); Điều 3 Quy chế kèm Quyết định 87/QĐ-UBCK; Quyết định 1541/QĐ-BTC. Cập nhật 26/10/2026.
Ví dụ một mã có giá tham chiếu 20.000 đồng. Trên HOSE, giá trần là 20.000 × 1,07 = 21.400 đồng và giá sàn 18.600 đồng. Nếu cùng giá đó trên HNX, trần 22.000 và sàn 18.000 đồng. Trên UPCoM, trần 23.000 và sàn 17.000 đồng. Cùng một phiên giảm sàn, mã UPCoM có thể mất tới 15%, hơn gấp đôi mức 7% của mã HOSE. Giờ mở cửa, các phiên ATO, ATC và từng loại lệnh của mỗi sàn có ở bài giờ giao dịch và các loại lệnh chứng khoán.
Phí trả Sở cũng khác: với lệnh 50 triệu đồng, phần trả Sở là 13.500 đồng cho mã HOSE, HNX và 9.000 đồng cho mã UPCoM. Tùy CTCK, khoản này đã gộp trong phí giao dịch hoặc thu riêng.
Sở còn là nơi quyết định mã nào bị loại khỏi diện vay margin. Theo danh sách chứng khoán không đủ điều kiện giao dịch ký quỹ mà chúng tôi tổng hợp đến 22/10/2026, HOSE có 66 mã (danh sách ngày 02 và 08/10/2026), HNX có 67 mã (danh sách ngày 09/10/2026). UPCoM không có danh sách này vì cổ phiếu UPCoM vốn không được cho vay. Đặc điểm riêng của UPCoM (giá tham chiếu bình quân, cách đặt lệnh trên app) xem bài UPCoM là gì.
Sau ngày 28/12/2026, HNX còn giao dịch gì?
HNX còn trái phiếu, chứng khoán phái sinh (gồm hợp đồng tương lai VN30) và UPCoM; toàn bộ cổ phiếu niêm yết của HNX giao dịch phiên cuối ngày 23/12/2026, tạm ngừng 24 và 25/12, rồi lên HOSE từ 28/12/2026. Lịch này do VNX công bố ngày 30/09/2026. Các mã chuyển sang sẽ theo quy tắc của HOSE: biên độ ±7%, bước giá theo mức giá, có phiên ATO, không còn lệnh MOK, MAK.
Riêng UPCoM chưa có lịch. Văn bản hợp nhất Thông tư 57/2021/TT-BTC vẫn ghi hạn HOSE tiếp nhận cổ phiếu đăng ký giao dịch là hết 31/12/2026, nhưng đến 26/10/2026 Sở chưa công bố lịch nào cho UPCoM. Chi tiết từng mốc, việc cần làm với lệnh đặt trước và khoản vay margin có ở bài HNX chuyển sang HOSE.
Niêm yết và đăng ký giao dịch khác nhau thế nào?
Niêm yết là đưa chứng khoán đủ điều kiện niêm yết lên hệ thống giao dịch cho chứng khoán niêm yết (HOSE, HNX); đăng ký giao dịch là đưa chứng khoán lên hệ thống cho chứng khoán chưa niêm yết (UPCoM). Đó là định nghĩa của Luật Chứng khoán 2019 (Điều 4 khoản 24 và 25).
Khác biệt nằm ở điều kiện. Để niêm yết cổ phiếu, công ty phải có vốn điều lệ đã góp và giá trị vốn hóa cùng từ 30 tỷ đồng (điểm a khoản 1 Điều 109 Nghị định 155/2020/NĐ-CP), tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm liền trước tối thiểu 5%, hai năm liền trước có lãi và không có lỗ lũy kế (điểm c, sửa bởi Nghị định 245/2025/NĐ-CP), cùng các điều kiện khác. Lên UPCoM thì không xét chỉ tiêu lãi: đối tượng là công ty đại chúng chưa niêm yết và công ty bị hủy niêm yết nhưng vẫn là công ty đại chúng.
Với người cầm tài khoản, khác biệt này có hệ quả trực tiếp:
- Margin: quy chế giao dịch ký quỹ chỉ cho vay với “cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết” (Điều 3 Quy chế kèm Quyết định 87/QĐ-UBCK). Mã UPCoM không vay được, dù CTCK nào.
- Biên độ: mã đăng ký giao dịch dao động ±15% mỗi phiên, hơn gấp đôi mức ±7% của HOSE.
- Hủy niêm yết: công ty A đang niêm yết mà không còn đủ điều kiện có thể bị hủy niêm yết. Nếu vẫn là công ty đại chúng, cổ phiếu chuyển xuống UPCoM; nhà đầu tư vẫn là cổ đông, chỉ đổi nơi giao dịch và mất điều kiện vay margin.
UBCKNN, Sở giao dịch và VSDC: ai làm gì?
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) quản lý và giám sát toàn thị trường; Sở giao dịch tổ chức khớp lệnh, chấp thuận niêm yết; Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) giữ sổ sở hữu và thanh toán; CTCK nhận lệnh của bạn và đưa lên Sở.
| Tổ chức | Việc chính | Căn cứ trong Luật Chứng khoán 2019 |
|---|---|---|
| UBCKNN | Cơ quan thuộc Bộ Tài chính; cấp phép, thanh tra, xử phạt; giám sát Sở và VSDC | Điều 9 |
| Sở giao dịch (VNX, HOSE, HNX) | Ban hành quy chế giao dịch, khớp lệnh, chấp thuận và hủy niêm yết, cảnh báo, tạm ngừng giao dịch từng mã | Điều 43, 46 |
| VSDC | Đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán | Điều 52, 55 |
| CTCK | Thành viên giao dịch được Sở chấp thuận; mở tài khoản, nhận lệnh | Điều 47 |
Một số điểm dễ nhầm: Sở không phải cơ quan nhà nước mà là doanh nghiệp do Nhà nước nắm trên 50% vốn, chịu sự quản lý và giám sát của UBCKNN (Điều 43). Quy chế giao dịch do Sở ban hành nhưng phải được UBCKNN chấp thuận (Điều 46 khoản 1 điểm a). Khi một mã bị đưa vào diện cảnh báo, kiểm soát hay tạm ngừng giao dịch, đó là quyết định của Sở (Điều 46 khoản 1 điểm c, d); còn tạm ngừng hoạt động của cả Sở thì do UBCKNN quyết định (Điều 49). Vai trò của VSDC và tiền, cổ phiếu của bạn nằm ở đâu, xem bài VSDC là gì.
Sàn chứng khoán khác gì công ty chứng khoán?
Sàn (Sở giao dịch) khớp lệnh cho cả thị trường; CTCK là thành viên giao dịch của Sở, nơi bạn mở tài khoản và gửi lệnh. Nhà đầu tư cá nhân không mở tài khoản tại Sở. Luật Chứng khoán 2019 (Điều 47 khoản 1) quy định thành viên giao dịch là CTCK được Sở chấp thuận; hệ thống UPCoM cũng chỉ nhận lệnh từ thành viên giao dịch (Điều 11 khoản 2 Quy chế UPCoM 2026).
Vì vậy câu hỏi “mở tài khoản ở sàn nào” thực ra là câu hỏi chọn CTCK. Một tài khoản ở bất kỳ CTCK nào cũng đặt được lệnh cho mã HOSE, HNX và UPCoM trên cùng một app; giá khớp, biên độ, phí trả Sở là như nhau ở mọi nơi. Thứ khác nhau là của CTCK: phí giao dịch, lãi suất margin, danh mục cho vay, app. Ví dụ phí giao dịch cổ phiếu trực tuyến theo biểu phí chuẩn ở 23 CTCK chúng tôi theo dõi trải từ 0,027% đến 0,3% giá trị lệnh theo biểu phí cơ bản (tính đến 10/2026); có nơi đã gồm phí Sở, có nơi thu riêng. Cách so sánh các CTCK theo tiêu chí của mình có ở bài công ty chứng khoán nào tốt nhất.
Sàn chứng khoán khác “sàn” forex, “sàn” crypto thế nào?
Sàn chứng khoán do VNX vận hành theo Luật Chứng khoán và chịu sự giám sát của UBCKNN; Ngân hàng Nhà nước cho biết không cấp phép cho sàn forex nào (05/2025), còn sàn tài sản mã hóa đến 22/10/2026 chưa có sàn nào được cấp phép chính thức.
- Forex: giao dịch forex ký quỹ qua sàn trực tuyến không được phép tại Việt Nam; chi tiết pháp lý và các vụ án ở bài forex có hợp pháp không.
- Crypto: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cho thí điểm thị trường tài sản mã hóa 5 năm, chỉ tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép mới được vận hành sàn. Đến 22/10/2026 mới có hồ sơ qua thẩm định, chưa có giấy phép chính thức.
- “Sàn” chứng khoán lạ: website hay app tự nhận là sàn, nhận tiền nạp và tự khớp lệnh cổ phiếu Việt Nam đang làm việc mà Điều 42 khoản 2 chỉ dành cho VNX và công ty con. Cách kiểm tra: mã chứng khoán phải hiện trên bảng giá HOSE, HNX hoặc UPCoM, và tài khoản phải mở tại CTCK được UBCKNN cấp phép.
